Edudiversiteit

Naar een tweede golf in de democratisering van het onderwijs

Dit is mijn reactie op een opiniestuk van Pedro De Bruyckere over de democratisering van het onderwijs (zijn reactie op een artikel van kinderconsul Gerda Dendooven, DSO 11-12-2010).

Mijn besluit na eerste (weliswaar snelle) lectuur: volkomen gelijk! Het stuk in De Standaard moet ik ook nog wel lezen. Maar met u wil ik wat graag de verdediging opnemen van de edudiversiteit van de leraren. In mijn (lange)schoolloopbaan heb ik het ook altijd willen opnemen voor de ‘minder’ getalenteerden, ‘minder’ volgens de ‘officiële’ voorschriften die decennia geleden zeker niet de ‘holistische’ leerling viseerden, wel het ideaal van een (noem het) elitair intellect.

Waar dient een school anders voor dan dat ze aan ont-wikkeling, ont-plooiing probeert te doen, in de breedte als in de diepte, met open ogen en oren en in verbindende conversatie met mens en wereld? Nu, dat mag wollig klinken, maar ik hoop voor mijn kleinkinderen dat ze enthousiaste en creatieve leraren hebben/krijgen met een vooral open, kritische en speelse kijk, vol motivatie, vol warmte, vol interesse en optimisme voor de talenten en competenties van iedereen, én voor de wereld zoals-ie nu draait, ook op (vat het samen) multimedia. En of die leraar dan occasioneel een steek laat vallen op taal- of vakgebied – wie weet en kent ‘alles’, wie is nog zonder deze soort van fouten – in samenspraak en samenwerking met zijn/haar klas, de ouders en bredere omgeving komt dat wel allemaal snel goed. Het is de positieve ‘mindset’ van de leraar in de klas die naar begeestering en emancipatie voert.

Kinderconsul Gerda Dendooven: ze doet een belletje rinkelen. En ja, in maart 2010 schreef ik een reactie op haar pessimistische visie op ontlezing.

Gaat Gerda Dendooven kritiekloos mee met de mainstream van de pessimistisch gekleurde clichés over lezen en onderwijs, vraag ik me nu af, of wil ze met haar kritiek van kinderconsul gewoon het debat op gang brengen, aanwakkeren, oprakelen? Op deze plek is haar dat alvast gelukt. Wat dunkt u, Pedro De Bruyckere? Sporen onze meningen?

NAWOORD. Bij het kopiëren valt het me op dat ik in een oude valkuil ben getrapt: al te veel leg ik de focus op de leraar, waar er het ‘tweespel’ of beter ‘polyspel’ in real life op school, en in digitale verbinding met de wereld is bedoeld. Edudiversiteit: dat slaat ook op de niet te overziene groep leerlingen met al hun capaciteiten en leer-kracht, wereldwijd verbonden met velen!

Crossposted in The Sausage Machine.

Auteursrechten. De case-Houellebecq

Reblogging The Sausage Machine, 1 december 2010.

Auteursrechten in paradox. In definities van Florent Gallaire, Michel Houellebecq en Flammarion, en last but not least Wikimédia France. Het begon met Houellebecqs Prix Goncourt 2010 en de Wikipedia. Het eindigt bij Wikipedia. Of begint het debat nu pas echt?

Le Prix Goncourt 2010 est le premier grand prix littéraire à être décerné à une œuvre littéraire libre. Ou encore, ‘La carte et le territoire’ est la première œuvre libre a recevoir un grand prix littéraire, a fortiori le Prix Goncourt.

Florent Gallaire blogging, onder het motto Free (libre) software and free (libre) culture (science and law).

Op de blog van Florent Gallaire kon je een link vinden naar een gratis download van La carte et le territoire onder CC-BY-SA, de roman waarmee Michel Houellebecq onlangs de prestigieuze Prix Goncourt won. Kon je: verleden tijd. In een update van zijn post heeft hij de link vandaag 1 december verwijderd. Jammer toch. Hij doet dat onder druk van uitgever Flammarion. Ook wil hij niet langer commentaren op zijn open-source-actie modereren. Het door hem gelanceerde debat kan elders voortgezet.

Met welk recht gooide Florent Gallaire de roman integraal te grabbel op het web? Simple comme bonjour: dankzij Wikipedia! Hij beriep zich op CC-BY-SA, omdat Michel Houellebecq in zijn roman uit Wikipedia geciteerd heeft. Zonder zijn bron(nen) te noemen. Hij wil(de) hem op deze manier de les lezen over CC-auteursrecht in open source. Maar ging hij hiermee het recht niet te buiten?!

Wikimédia France had gisteren de gratis-actie van Florent Gallaire al officieel veroordeeld. Op hun blog lezen we hun antwoord op cruciale vragen i.v.m. het auteursrecht en de Creative Commons. Wikimédia brengt de basisprincipes van de Wikipedia nog eens onder de aandacht (0.a. Wikipédia n’est pas un auteur) en licht de Creative Commons-licentie CC-BY-SA toe waaronder zijn gebruikers bijdragen plaatsen. Ook wijzen ze erop dat Houellebecq zijn bronnen had moeten opgeven, uit respect voor de Wikipedia-bijdragers:

Michel Houellebecq aurait donc dû, à tout le moins, indiquer soit en bas de page, soit en fin d’ouvrage, que le contenu provenait de l’article X ou Y de Wikipédia, et donner l’URL des articles en question. Cela permet de remonter facilement à la liste des auteurs, accessible par l’onglet « historique » en haut de chaque article de Wikipédia.

Dat is ook mijn standpunt. Ik ging niet helemaal akkoord met Bart Van Loo een tijd geleden, waar hij de plagiaatkwestie-Wikipedia die direct na verschijnen van de roman de kop opstak, overroepen noemde.

Algemeen gesproken ben ik ook vurig voorstander van open source. Dat wil ik bij deze gelegenheid nog eens herhalen. Terug naar Wikipedia. Die wereldencyclopedie-van-en-voor-iedereen, daaruit ‘pikt’ iedereen toch wel. Dat is toch gewoon gemeengoed. Ja, dat is haar bestaansrecht, maar dat wil niet zeggen dat je ze niet als bron zou opgeven. Ik ben tegen plagiaat, voor de grootste transparantie, het openste boek, dus voor bronvermelding, tout court, altijd en overal, ook van het kleinste citaat, uit het diepste respect voor elke auteur, elke maker, ook voor wie onder Creative Commons publiceert.

Wat die Creative Commons betreft – waarop Florent Gallaire zich dus beriep om het boek van Houellebecq door de wereld te laten ‘hergebruiken’ – Wikimédia France besluit zijn officiële stellingname fijntjes met:

Les licences Creative Commons s’appuient sur le droit d’auteur pour donner à chacun la liberté de partager ses productions intellectuelles. Elles ne peuvent en aucun cas servir de prétexte au fait de bafouer le droit moral d’un écrivain. Personne n’a à se faire justice soi-même, nous avons un système judiciaire pour cela.

Het debat over auteursrechten en vrije licenties is open als nooit te voren, dankzij Florent Gallaire. Houellebecq en zijn uitgever bakken er de zoetste broodjes bij, neem dat van me aan. Hoeveel exemplaren zouden er zijn gedownload? Ik durf te denken dat de ‘schade’ erg beperkt is gebleven. Zou zo’n eenmansprotest als dat van Florent Gallaire nu echt zoveel lezers weglokken van de (e-)boekhandel? Ik geloof er niks van. Niet iedereen leest literatuur, en een aantal lezers kiezen nog altijd radicaal voor de ‘tastbare‘ papieren boekvorm. Soms naast een (legaal) e-exemplaar. Een troost: La carte et le territoire is ook mooi meegenomen promo voor Wikipedia. Dat een gevestigd en bekroond auteur als Houellebecq er zich informeert (ik laat zijn plagiaat heel even buiten beschouwing) versterkt de positie van de open, vrije encyclopedie.

Afbeelding: screenshot van de cover van Florent Gallaires pdf. Gallaire verwees eerst naar RapidShare voor zijn pdf. Nadien verlegde hij de link naar Archive.org waar je verschillende e-formaten kon downloaden.Vandaag meldt die site: The item is not available due to issues with the item’s content.

Update 2 december 2010. Het hoofd koel (!) neem ik vandaag al de uitspraak boven van francofiel en expert Bart Van Loo nog eens  in de mond, maar dan in ‘bijvallende‘ zin, en tegen de context van Gallaires protest: overroepen. Lifehackend klasseer ik Houellebecq CC-BY-SA bij de literaire stunts. Goed om bij te blijven, ev. voor  personal learning. Of voor in de klas, als actuele debataanzet. Of doodgewoon: nieuws van de dag.

Related: Arnoud Engelfriet over internetrecht. Zijn boek heb ik hier nog ergens liggen. Maar waar? Ik moest er binnenshuis nog maar eens lifehackend tegenaan gaan. Kijk toch, hoe mooi, het sneeuwt al tot hier. Kan ik echt beter niet in het verkeer vandaag, beste weerman? En à propos, beste Sint, hoe zit dat met de gladheid van de daken zondagnacht?

Google Lit Trips: nieuwe remedie tegen ontlezing van jongeren

  A Different Way to Read Great Literature! Literatuur lezen of onderwijzen met Google Earth: hulde aan Jerome Burg, 2010 Microsoft Education Award voor Google Lit Trips! De wereld draait vooruit. Alle beetjes helpen tegen ontlezing van jongeren, toch. Moet er nog zand zijn!?

Humo tipte ze deze zomer al, de Google Lit Tripsga met een goed reisverhaal in de tuin zitten en zet achteraf de laptop aan om op Google Lit Trips de voetsporen van de personages te drukken.

Literatuurprofessor Jerome Burg heeft op Google Earth de trajecten en locaties van onder meer Cormac McCarthys ‘Blood Meridian’, ‘A Portrait of the Artist as a Young Man’ en de Odyssee uitgezet en van relevante tekstfragmenten, foto’s en links voorzien. (HUMO, The Wild Site, 28-07-2010.)

GLT is free software: Jerome Burg heeft hem ontworpen om wereldwijd in de klas te gebruiken. Hoe dat in zijn werk gaat, tonen tutorials op YouTube. Jerome Burg zelf publiceert op zijn site GLT-video’s die ons op het goede spoor zetten van deze motiverende manier van lezen.

De GLT sporen – hoe kan het anders – helemaal met het ‘nieuwe lezen’, waarin bijvoorbeeld Libroid een geavanceerd totaalspektakel ambieert. Lezen wordt een kaleidoscopische sensatie met steeds meer snelheden. Speciaal aan de Google Lit Trips is dat ze voor wereldwijde leesbevordering bedoeld zijn. Hun maker Jerome Burg huldigt immers de filosofie van delend leren of classroom 2.0.

Besluit 1. Iedereen kan gratis littrippend leren lezen en met zijn eigen littrip bijdragen aan de ‘ontsluiting’ van grote literatuur voor grote groepen (jonge) lezers. Ik dacht hierbij aan een recente stelling van Wilfred Rubens: De motivatie van studenten en leerlingen wordt niet alleen beïnvloed door de manier waarop we ICT inzetten, maar ook door de technologie op zich.*(Presentatie #owd10 Vormt motivatie de sleutel tot leren in 2011? Slide 35) Dit geldt zeker ook voor het lezen/bestuderen/doceren van literatuur met GLT.

Besluit 2. Geen zin in virtuele ver-beeld-ing? De verbeelding live en letterlijk laten spreken? Er is altijd nog het motiverende en inspirerende van voorlezen, vraag dat maar aan de Stichtingen Lezen met hun voorleesacties in Vlaanderen en Nederland en daarbuiten in Europa. Lekker gezellig intiem met zijn tweeën (of meer) op de bank. Of in de klas, zoals leraar/docent Paul de Loore die Kaas van Elsschot elk jaar integraal voorleest, en het boek na meer dan 30 jaar uit het hoofd kan reciteren!

*Voetnoot
Hoor ik daarin warempel good old Marshall McLuhan doorklinken? Is ook hij niet één van Wilfred Rubens’ (en mijn) helden?

Crossposted: The Sausage Machine.

“The Social Network” 2. Of fictie-onderwijs volgens KISS

ABC-zomervakantiepost met uitvalswegen naar meer (naar believen in te vullen). KISS from The Sausauge Machine.

  A) Video als intro: teaser trailer 2 van The Social Network met een inleiding van DutchCowboys. Voor trailer 1 verwijs ik naar Knack Focus

B) Facebook de film according to Wikipedia (met weglating van een aantal hyperlinks):

The Social Network is an upcoming 2010 drama film directed by David Fincher about the founding of Facebook and the pop culture phenomenon it created. The film features an ensemble cast which consists of Jesse Eisenberg, Brenda Song, Justin Timberlake, Andrew Garfield, Rooney Mara, Armie Hammer, and Joe Mazzello. The film was written by Aaron Sorkin and adapted from Ben Mezrich’s 2009 book The Accidental Billionaires: The Founding Of Facebook, A Tale of Sex, Money, Genius, and Betrayal. The film is distributed by Columbia Pictures and is set for an October 1, 2010 release. (Aldaar nog veel meer.)

C) Facebook het boek according to Paul Harris:

A sexy saga of Facebook’s birth – but is it fantasy?

Vertaald naar literatuuronderwijs: de zoveelste mooie illustratie bij de fictie-hamvraag: hoe bouwt een auteur zijn schepping op, wat is het aandeel ‘bestaande werkelijkheid’, hoe groot is het percentage fantasie? In een vorig leven in de literatuurles placht ik de roman/de film – fictie bij uitstek – op een lijn af te beelden. Met het uitroepteken kan de ‘maker’, de ‘schepper’, voor de creatie van zijn nieuwe wereld naar believen en wellust schuiven op die lijn. Didactische pure basics, uiterst minimalistische voorstelling, weetikwel, Simple, Stupid en Short van KISS, voor veel verbetering vatbaar, maar toch wel ‘bevattelijk’ voor (mijn) jonge lezers en kijkers/ kijkers en lezers, weet ik uit decennialange praktijkervaring.

 W______!_______________F

““The Social Network” 2. Of fictie-onderwijs volgens KISS” verder lezen

“Poëzie zou een veel grotere plaats moeten innemen.” (Henk Witteman, onderwijskundige)

De stad grijs
de paden druk
stemmen rond mijn hoofd
de banken stuk
de zon schijnt tussen de gebouwen door
de muren zijn kil
stad aan de stroom
waar ik wonen wil.

Johan Deceuninck
Winnaar Gedicht verzonden, Gedichtendag 2007.

Poëzie doet een aanspraak op je talige vernuft, creativiteit, denkkracht. Daarom zou ze in het onderwijs een veel grotere plaats moeten innemen.

 Henk Witteman, foto Malmberg.

Uit zijn reactie op Idee van de week van redacteur Corinne Nederlof op Onderwijsvanmorgen.nl citeer ik dr. Henk Witteman. In de aanloop van Gedichtendag 2010 presenteerde OVM Gedicht verzonden, een poëzieproject van TSM-signatuur.

Als je ruim aan de verkeerde kant van 60 zit, krijg je steeds meer de neiging terug te kijken. Je vraagt je bijvoorbeeld af waarom je de levensweg hebt bewandeld die je achter je hebt liggen. Voor mij is het antwoord hierop duidelijk geworden. Ik koos er als jonge man voor leraar Engels te worden. Tijdens mijn studie Engelse Taal- en Letterkunde werd ik gegrepen door de dichter Wlliam Blake (1757-1827). Deze uitzonderlijke schilder/dichter was in staat op verschillende niveaus te communiceren. Zijn taalgebruik was in de lijn van de Romantiek eenvoudig, maar wat hij verwoordde had vele dimensies. Het spel met de taal, in combinatie met diepe emoties in een wereld vol Ratio (William Blake leefde in de wereld tussen Rationalisme en Romantiek) hebben mij veel geleerd. Corinne, je woorden talig vernuft en creativiteit zijn heel juist gevonden. Ik wil er nog het vermogen van scherpe conceptualisering aan toevoegen. Poëzie zou een veel grotere plaats moeten innemen. Het zou onze leerlingen helpen scherpe concepten te vormen, hetgeen hun denkkracht zou bevorderen. Het was het hier geciteerde gedicht van Johan Decouninck die deze gedachten in mij wakker riep.

Dr. Henk Witteman in reactie op Idee van de week, 7 december 2009. Vetjes van mij.

De Canon 50 Nederlandse literatuur volgens Marita Mathijsen

  Uit Taalschrift van 26 december 2009 geknipt … Daar is een discussie aan de gang n.a.v. een pleidooi en de leeslijst Canon 50 Nederlandse literatuur van prof. dr. Marita Mathijsen van de UvA: Niets is zo vanzelfsprekend als een verplichte literatuurlijst op school.

Mijn mening? Zoals eerder gezegd, ben ik voor het wilde kiezen van boeken op school. De literatuurdocent geeft immers de kennis door om zijn jongere lezers ‘vrij’ te leren kiezen. Die kennis omvat literatuurgeschiedenis met canonvorming, literaire genres en hun structuren, hoge en lage cultuur, inwijding in de wereldliteratuur, kritiek, boekenmarketing, literatuur in de Digital Age, leescultuur met schoolse leeslijstenboekenzoekers, landelijke leesbevorderingscampagnes toe … Misschien vergeet ik op dit moment wel belangrijke studie-items. Ik heb het over kennis van literatuur tout court, de basics, de grote context, een terminologie en een instrumentarium om literatuur beter te kunnen lezen, en ze te ‘verwerken’ in dialoog met docent, peergroep en anderen. Met de Canon 50 van Marita Mathijsen hebben we er een interessante visie en zeer waardevolle literatuurlijst bij. Wat haar standpunt betreft, en dan vnl. haar eindperspectief op economie en psychologie, daarop wil ik bij gelegenheid nog terugkomen:

[…] met een verplichte literatuurlijst bereiden we jongeren voor op een maatschappij waarin literatuur meetelt en waarin zíj niet meetellen als ze niet een reservoir aan literaire competentie meegekregen hebben. Het is een kwestie van Darwiniaans overleven: met een flinke literaire bagage staan ze sterker in het leven, zowel economisch als psychologisch.

Marita Mathijsens stelling in Taalschrift, 26-12-2009.

  Gelezen? En goedgekeurd? Welke werken hebben je leven ‘versterkt’? Nieuwe schrijvers ontdekt? Toch nog even dit uitsmijtertje opgetekend uit mijn decennialange praktijkervaring van leraar Nederlands in het so … Tim, toentertijd in 4 so, reagerend tijdens een literatuurles (zijn woorden zijn in mijn geheugen gebrand):

Waarom moeten we eigenlijk al die verhalen en gedichten lezen?? Wat is daar het nut van? Ik zie het niet! Ik heb er niks aan! Mijn ouders lezen ook geen boeken. Wij hebben thuis geen boeken, en als ik dat zo zie: doen wij het slechter dan andere mensen? Zijn wij ongelukkiger?? Nee!!

Tim, 4 so, schooljaar 2004-2005, n.a.v. deelname van mijn klas aan een onderzoek van dr. Tanja Janssen (UvA) over verhalen lezen.

Crossposted in The Sausage Machine.