Lang leve de bib?

Daarnet bij Smetty op het Twitter-ding:

Vandaag in de les (over belang van ICT in klas): wie gaat er vooral naar de bib om info op te zoeken. Hup, toen gingen alle handen omhoog.

Toch een enigszins verbazend resultaat, ik kon het eerst niet geloven. Ben ik dan zo zeldzaam, als ik voor een taak of gewoon wanneer ik informatie nodig heb, binnen een paar seconden mijn vraag gesteld heb aan Google of Wikipedia? Beide zaken zijn absoluut niet heilig en dienen met de nodige voorzichtigheid gebruikt te worden, maar toch is er geen haar op mijn hoofd dat er aan denkt om op de fiets te springen richting dichtstbijzijnde bibliotheek.

Echter, gisteren was ik sterk verbaasd hoe “oude” en nieuwe media (bib en internet) elkaar kunnen aanvullen en versterken. Voor een opdracht had ik informatie nodig over de geschiedenis van de thermodynamica. Een interessante website raadde me het boek “Josiah Willard Gibbs, the History of a Great Mind”. Even intikken op google en de eerste hit suggereert Boekresultaten voor the History of a Great Mind, een doorverwijzing naar books.google.be. De eerste hit is alweer wat ik zoek. Helaas mag google wegens de auteursrechten de volledige inhoud van dit boek niet ter beschikking stellen (awoert!), maar de link dit boek in een bibliotheek zoeken ziet er heel verleidelijk uit en brengt je naar Worldcat. Even “Gent” invullen als mijn locatie, en ik krijg meteen een heel overzichtelijke lijst met locaties waar ik het boek kan vinden, gesorteerd volgens nabijheid: de bibliotheek van de ULB blijkt het dichtste te zijn, gevolgd door die van de Vrije Universiteit Amsterdam. Een linkje verder vertelt me dat het boek niet ontleend is en in welk rek het zich bevindt. Nu nog tot daar geraken… De link stel een vraag aan een bibliothecaris/esse kan me wel een overbodige rit besparen. Uiteraard kan ik het met een klik op de knop ook gewoon bestellen bij Amazon of een andere online boekenwinkel

Een beetje verder in het artikel kom ik ergens de uitdrukking 250lbs tegen. Direct tik ik 250lbs in kg in Google om te weten te komen dat het hier gaat om 113 kg. En dan zwijg ik nog over wat Google ScholarGoogle Wetenschap te bieden heeft.

Voor mij is het duidelijk: in een kennismaatschappij dient het ontsluiten van kennis een prioriteit te zijn. Met vooral de bib om informatie op te zoeken gaan we er niet komen. Google en Wikipedia zijn fantastische zaken, maar volstaan nog lang niet, oa wegens de gevaren die zij inhouden mbt de juistheid van de informatie en de mogelijkheden tot manipulatie. Dat zij aan de kar sleuren is echter een uitstekend begin. Jammer dat dit soms tegengewerkt wordt door kwesties als auteursrechten, waar volgens mij toch wel een oplossing voor gevonden kan worden, bijvoorbeeld om boeken die men vrij in de bib kan lenen, ook (gratis) online te kunnen lezen, of in het Google-geval dmv reclame. De mentaliteit lijkt me echter de grootste hinderpaal.

De slogan van Google Scholar, standing on the shoulders of giants (Bernard of Chartres, sir Isaac Newton) lijkt me niet slecht gekozen, het is immers de enige manier om vooruit te geraken!

Auteur: Peter Dedecker

Burgerlijk Ingenieur in de Computerwetenschappen (UGent 2006), werkte als assistent aan de Hogeschool Gent, vakgroep informatica, gecombineerd met een functie als doctoraatsstudent bij de vakgroep Intec aan de UGent. Leve associatie-onderzoeksgroepen zowaar! Werd in 2010 verkozen tot volksvertegenwoordiger voor N-VA in de federale Kamer en neemt daar de dossiers rond Telecom en ICT voor zijn rekening. Was tijdens de studentenjaren actief in de studentenvereniging VTK en werd gepassioneerd door studentenvertegenwoordiging, wat in het laatste jaar uitmondde in het ondervoorzitterschap van de Gentse StudentenRaad en het jarenlang meedraaien in de talrijke commissies van de faculteit, universiteit en Vlaamse Vereniging voor Studenten. Heeft een passie voor Vrije Software, betrekt deze graag in het onderwijs en volgde ook de lerarenopleiding (informatica). Heeft een eigen weglog: peterdedecker.eu.

15 gedachten over “Lang leve de bib?”

  1. Dag Commissaresse,

    Inderdaad, wordcat geeft dat tikkeltje extra aan een bib, maakt een koppeling met het internet. Een stap in de goede richting. Maar al bij al zie ik dat meer als een (heel goed) lapmiddel: er gaat niets boven het werk direct online te kunnen bekijken. Helaas wordt dat laatste nog even belemmerd, hopelijk niet te lang, maar ondertussen kunnen we ons voor een stuk behelpen met wordcat en consoorten. Ik zie de bib in de toekomst eerder als bewaarbib en cultuur/ontspanningsbib (met romans ed). Voor wetenschappelijke info lijkt een bib me eerder wat te traag (voor nieuwe wetenschappelijke aanwinsten) en te beperkt.

    Bovendien een terugkoppeling naar het citaat waar het allemaal mee begon: blijkbaar hollen die studenten direct naar de bib als ze info nodig hebben, terwijl ze dat veel makkelijker en sneller via het web kunnen hebben, evt doorverwezen naar een bib die het werk in kwestie bezit.

  2. Ik zie dat Peter struikelt over de ‘auteursrechten’ die betaald moeten worden op een online boek. Hij vindt dit slechts een kwestie van ‘mentaliteit’.
    Maar daar staat de simpele vraag tegenover: wie betaalt de auteur voor zijn geleverde arbeid, wie betaalt de redacteur of eindredacteur, de opmaker en de softwareleverancier, enz. alle mensen die met het ontstaan van het boek te maken hebben?
    Enkel diegenen die de papieren versie kopen? Of: niemand? De overheid? Sponsors? Peter zelf?
    Enfin, suggesties zijn welkom.

  3. Johan: wat als je het eens van een andere kant bekijkt? Wat is het verschil tussen “de leden van een bibliotheek gratis een werk laten lenen” en “de leden van een bibliotheek gratis een werk online laten consulteren”? Ik zie alleen verschillen in gebruiksgemak en verplaatsingskosten.

    En de vraag wie er betaalt: nu betaalt een bib om een werk ter beschikking te stellen aan haar “klanten”. Waarom kan die vergoeding ook niet dienen om het werk online ter beschikking te stellen aan diezelfde “klanten”?

  4. Peter,

    Je nodigt mij uit om het ook eens ‘van de andere kant’ te bekijken. Met ‘de andere kant’ bedoel je allicht: jij als gebruiker/consument en al je collega’s gebruikers (waartoe ik ook behoor uiteraard). Hier spelen inderdaad gebruikersgemak en besparen van verplaatsingskosten. En de kosten voor het kopen van de informatie.
    We doen dus enigszins hetzelfde: ik nodigde je uit om het gratisverhaal ook eens van de andere kant te bekijken, nl. van de auteur/uitgever/producent.
    Je antwoordde: “Waarom kan die vergoeding [die de bibliotheken betalen] ook niet dienen om het werk online ter beschikking te stellen aan diezelfde “klanten”?”
    Een boek online zetten zou de verspreiding van de informatie zeker nog ruimer maken dan dat alleen via de papierenversies in de bibliotheken kan: iedereen zou in principe toegang hebben. Dat is zeker goed voor de informatieverspreiding. Maar meteen zou de verkoop van die papieren versie flink dalen. En dus zou de verkoopprijs van die papieren boeken navenant stijgen. Ook voor de bibliotheken. Als dat de kosten van het ‘maken en ontsluiten van informatie’ zou dekken, zou ik daar geen probleem mee hebben.

    Johan

  5. Johan,

    Een boek online zetten zou de verspreiding van de informatie zeker nog ruimer maken dan dat alleen via de papierenversies in de bibliotheken kan: iedereen zou in principe toegang hebben.

    Nu heeft iedereen toch ook al toegang? Iedereen kan een bib binnenstappen die het boek aangekocht heeft. OK, er zijn wel drempels zoals verplaatsing en beschikbaarheid van het werk, maar voor wie die drempel te hoog is, zal de aankoop van het bewuste boek ook wel te hoog zijn.

    Maar meteen zou de verkoop van die papieren versie flink dalen.

    Daar ben ik nog niet van overtuigd: nu kunnen mensen ook “het papieren geval” in handen krijgen via de bib, als ze dat willen. Toch is er nog steeds een ruime interesse om een exemplaar van het werk in kwestie zelf te bezitten.

    Je kan hier argumenteren dat mensen een boek aankopen om het altijd ter beschikking te hebben, wat in een bib natuurlijk niet kan. Welnu, iets dergelijks is volgens mij ook elektronisch mogelijk. Ik vergelijk even met softwarelicenties: de universiteit heeft hier bijvoorbeeld 50 licenties van een bepaald pakket terwijl er 15.000 studenten zijn. Wie dat pakket wenst te gebruiken, dient hiervoor verbinding te maken met een licentieserver. Is het pakket reeds in gebruik door 50 andere personen, pech, dan moet je even wachten tot er een licentie vrij komt. Eenzelfde principe moet volgens mij ook mogelijk zijn voor boeken, eventueel bijkomend uitgerust met een reservatiesysteem. Een bibliotheek koopt dan gewoon een tiental elektronische versies/licenties aan van een bepaald boek, afhankelijk van het aantal exemplaren dat ze tegelijk wil uitlenen.

    Natuurlijk kan je argumenteren dat die elektronische toestanden niet echt kopieerbestendig zijn, wat zeker een feit is, hoewel het me beter te beveiligen lijkt dan muziek, bjivoorbeeld door de inhoud aan te bieden in een eigen programma zoals Encarta destijds, maar dan remote.

    Maar dan moet je je ook nog eens afvragen of het wel de moeite loont om een e-book te kopiëren. Niemand leest graag een volledig boek van een hondertal pagina’s op het scherm. En de boel gaan afdrukken is ook niet echt handig. Om een volledig boek te lezen of frequent te consulteren, is een papieren versie een must. Wie nu een eigen aankoop boven de bib verkiest, zal dat nog steeds doen als men het boek ook elektronisch kan krijgen. Meer zelfs: men kan gewoon eventjes bladeren in de elektronische versie vooraleer men tot de aankoop overgaat, net zoals men dat in een boekenwinkel kan doen.

    Waarvoor dan wel die elektronische versies? Voor snel opzoekingswerk. Wetenschappelijke artikels lezen gaat zoveel makkelijker en sneller als je ze direct aangereikt krijgt vanuit de zoekmachine. Weinig privé-personen halen het in hun hoofd om die dingen aan te kopen, dat doen de bibs. Idem voor andere zaken die je niet langer dan een half uur nodig hebt voor wat opzoekingswerk: die stukken ontleen je en koop je niet. Waarom dan niet elektronisch ontlenen?

  6. Ik kan Peter alleen maar volgen.

    Een tijdje geleden heb ik een boek (met creative commons licentie) gedownload en compact afgeprint. Wel, dat leest gewoon niet. Omdat ik heb het heb kunnen inkijken op het scherm, weet ik ook zeker dat ik het wil lezen. Waarschijnlijk zal ik de papieren versie aankopen.

    Mocht ik meer boeken elektronisch kunnen inkijken (elektronisch ontlenen, zonder dat dit gratis hoeft te betekenen), ik zou er zeker meer kopen.

  7. Peter en Cindy,

    Ik kan jullie redenering wel volgen. De argumenten worden alsmaar genuanceerder dan in onze eerste statements hieromtrent.
    Inderdaad ondermijnt een online versie van een boek niet noodzakelijk de verkoop van een papieren versie. Het tegendeel is vaak waar. Alleen lijkt het mij moeilijk meetbaar.
    Een element is ongetwijfeld dat bibliotheken en uitgevers tot overeenkomsten in de zin van licenties moeten komen, net als Peter betoogt. Afhankelijk van de aard van de info en van de bibliotheek zal dat haalbaarder zijn of niet (bijv. wetenschappelijke info en wetenschappelijke bibliotheek, versus ‘algemene info’ en de openbare bibliotheek). Zie de overeenkomsten die nu al bestaan met universiteits- en hogeschoolbibliotheken.

    Mij lijkt er nog een belangrijk verschil tussen boeken en artikelen: boeken die je frequenter wil consulteren en die je echt wil lezen, ga je meestal aankopen. Dat is zo: weinigen lezen vele hoofdstukken op het scherm. Artikelen zijn vaak kleiner van omvang en m.i. worden vaker geconsulteerd dan integraal gelezen. Of niet?
    Zelf stel ik mij een soortgelijke vraag bij abonnementen van publicaties met artikelen: die online beschikbaar stellen, legt wel een zware druk op het abonnement. Ook hier kan via licentie gewerkt worden. Maar ga jij als lezer (eventueel via de bib) daarvoor willen betalen, wanneer zoveel info gratis on line staat?

  8. Zelf stel ik mij een soortgelijke vraag bij abonnementen van publicaties met artikelen: die online beschikbaar stellen, legt wel een zware druk op het abonnement. Ook hier kan via licentie gewerkt worden. Maar ga jij als lezer (eventueel via de bib) daarvoor willen betalen, wanneer zoveel info gratis on line staat?

    Wat bedoel je hiermee? Bedoel je hiermee wetenschappelijke tijdschriften zoals IEEE ed? Hierop hebben we met de vakgroep alleszins elektronische abonnementen op naam van de groepsleiders via dewelke we moeten passeren om dergelijke publicaties te pakken te kunnen krijgen. Bovendien koopt de universiteitsbib die zaken ook zowieso aan, waarom zouden zij die niet elektronisch ter beschikking mogen stellen aan het personeel en de studenten? (gebeurt nu reeds gedeeltelijk, maar nog veel te weinig als je ’t mij vraagt)

    Hier wordt dus wel degelijk voor betaald. Ik zie ook niet in welke info er gratis op het net staat die deze bronnen kan vervangen, er is geen alternatief momenteel. Of bedoel je eerder thuisgebruikers? Ik denk niet dat er zoveel privé personen zijn die een abonnement hebben op dergelijke wetenschappelijke magazines. Of bedoel je dat je beducht bent voor copyright schendingen en piraat-publicaties van dergelijke magazines? In dat geval zullen de instellingen die nu een abonnement hebben daarop, dat abonnement nog steeds behouden: anders kunnen ze toch maar moeilijk die bronnen citeren he. Bovendien kunnen ze vatbaar worden voor controles, zoals er nu reeds controles zijn van BSA voor software, en weten dat ze het zich niet kunnen permitteren van met piraatversies te werken.

  9. Peter,

    Ik merk dat je sterk redeneert vanuit ‘wetenschappelijke hoek’, ik bedoel het gaat over wetenschappelijke tijdschriften zoals IEEE, waarvan een deel alleen elektronisch beschikbaar is zelfs.
    Dat is voor mij een aparte categorie waar het online-verhaal eigen kenmerken heeft.
    Ik dacht aan tijdschriften en losbladige abonnementen voor onderwijsmensen uit basis-, secundair en volwassenenonderwijs en de lerarenopleidingen: een breder publiek dus.

    Daarbij vraag ik mij af: als jij het over bibliotheken had, had je het dan ook over wetenschappelijke bibliotheken = bijv. universiteiten en hogescholen, of ook publieksbibliotheken of schoolbibliotheken?

    Johan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.