Leren is een sociaal proces – waarom reflecteren onze digitale leeromgevingen dit niet?

Klas www.norton.mec.edu

Leren is een sociaal proces, zo leerde Vygotsky ons al ergens lang geleden. De ‘oude’ klas (hier enigszins karikaturaal afgebeeld) is gelukkig in ons reguliere klassikale onderwijs niet meer terug te vinden. Actief onderwijs, met coachende leerkrachten en actieve sociale leerlingen, is gelukkig al een tijdje een courante onderwijscontext in Vlaanderen.

Waarom heb ik dan de indruk dat onze ‘moderne’ digitale leeromgevingen eerder een stap terug zijn op didactisch vlak dan wel een goeie stap vooruit?

Ik wil even aanpikken bij wat collega Tom reeds schreef – over de opkomende rol van sociale software.

Meer en meer online sociale softwarepakketten focusseren zich op het ondersteunen en opbouwen van relaties tussen mensen. Je kan interesses uitwisselen, foto’s delen , samen een encyclopedie schrijven, hyperlinks delen met gelijkgestemde zielen

Onlangs kwam ik een online ontmoetingsplaats voor allerlei academici tegen (op verrassende wijze is de URL http://www.academici.com/). Een schitterend voorbeeld hoe een (toegegeven, complex) webgebaseerd softwarepakket een netwerk kan faciliteren en opbouwen. Je geeft je interesses in, studiegebied, geografische origine, professionele en privé bezigheden,… en je krijgt op maat advies over collega’s met gelijkaardige interesses… Je kan chatten, mailen, browsen doorheen profielen, ziet wie online is, solliciteren, CV’s doorsturen, je ziet hoe je ‘verwant’ bent aan andere online academici (m.a.w. of er gemeenschappelijke ‘vrienden’ of ‘kennissen’ zijn)… Alle fora zijn (per interessegebied) syndiceerbaar in RSS naar je nieuwslezer

Ik ben er nog niet helemaal uit of dit dé oplossing is voor mijn eigen sociale netwerkbehoeften, want (as usual) vroeg of laat wordt het betalend: wil je *echt* efficient zoeken, of *echt* gebruik maken van alle tools, dan heb je best je visakaart bij de hand. Jammer…

Maar dan zie ik onze Blackboard – WebCT – Intralearn – Moodle – … digitale leeromgevingen. O zo leerkracht-gecentreerd… Zo weinig interactie tussen gebruikers mogelijk, zo weinig interesses delen, aanklikbare content, zelfs zelden mogelijkheden tot het uploaden van je doodgewone pasfotootje…

En dit terwijl een ‘leer’ omgeving de sociale interacties tussen lerenden en coaches zou moeten ondersteunen. Communiceren, reageren, hyperlinks uitwisselen, interesses delen, content uitwisselen,…

Wanneer ik me aanlog op ‘my WebCT’, zou ik toch gemakkelijk moeten kunnen zien welke docenten er online zijn (om eventueel te chatten – skypen – mailen)(indien de docent dit wenst, uiteraard), zou ik moeten kunnen zien wie van mijn ‘vriendjes’ ook aan het studeren is (eventueel hyperlinks uitwisselen, foto’s delen…), ik zou – gebaseerd op mijn leergeschiedenis en leerresultaten – dynamisch advies moeten krijgen “Als je module XYZ interessant vond en goed kon, dan ben je wellicht ook geïnteresseerd in module ABC”. Als de Amazon shoppingomgeving een gepersonaliseerd advies kan geven, waarom onze educatieve leeromgeving niet?

Nog een lange weg af te leggen, en (zoals gebruikelijk) lopen commerciële applicaties enkele rondes voor op onze traditionele onderwijspraktijken. Onlangs las ik ingediende opzoekwerkjes van 700 studenten. Ongeveer 50 nemen nog de moeite een boek te openen… De 650 anderen zijn we kwijt aan Google, dat sneller, efficienter, actiever werkt dan een bibliotheek (zelfs op vlak van wetenschappelijke databanken en publicaties! Google beconcurreert onze traditionele bibliotheken, en lijkt voorlopig niet echt aan de verliezende kant te zijn.).

Maar zo hoeft het niet te zijn! Een student die content zoekt op het internet, zou via het zoek-portaal van de instelling moeten kunnen gaan (dat momenteel vaak in het beste geval een flauw afkooksel is van Google).

Na een zoekopdracht zou hij volgende resultaten krijgen:
1. Content uit (al dan niet gevolgde) cursussen of leerobjecten;
2. Content uit bibliotheekboeken of e-boeken;
3. Content uit forumbijdragen;
4. Namen van experten in dit gebied uit het vrienden-, leer- of leerkrachtennetwerk (uiteraard zijn de namen aanklikbaar om te chatten, bellen, skypen, mailen, SMSsen…)
5. (verre toekomstdroom: digitale video- of audiofragmenten)
6. … en last but not least, Web-content (via Google).

Op de een of andere manier slagen we er alleen in de studenten de laatste bron te laten raadplegen…

Nu ja – op de elearningconferentie leerden we dat leren een veel te belangrijke zaak is om over te laten aan de schoolse omgevingen… Ik geloof – net zoals onze edublogs-hostess – dat stilstaan inderdaad achteruitgaan is.

Als jullie me zoeken – je vindt me wel ergens in cyberspace. Of op de Oude Markt bij een Stella. Je moet kunnen kiezen wat je virtueel en wat reeel doet :-p

26 responses to “Leren is een sociaal proces – waarom reflecteren onze digitale leeromgevingen dit niet?”

  1. Smetty

    Interessante bedenking…

    We hebben een ontwikkelaar van een digitaal leerplatform onder onze schrijvers. Misschien dat hij een antwoord kan geven. Jelle?

  2. Hans

    Rond het uitwisselen van lesmateriaal tussen leerkrachten zijn we met KlasCement (www.klascement.net) op de goede weg (hopen we).

    De volgende stap is het ruimer aanbieden van lesmateriaal dat binnen leeromgevingen wordt ontwikkeld. Leerkrachten die dat wensen zullen hun content via de onderwijsportaalsite ter beschikking kunnen stellen en zo – hopelijk – meer reacties krijgen op hun werk. De uitwerking van dit idee rijpt al een jaar met Studyplanet en Smartschool en zal volgend schooljaar werkelijkheid worden. Andere omgevingen hebben nog geen interesse getoond.

    Bij KlasCement kunnen aangemelde leden in de ledenlijst opzoeken via filtering wie een gelijkaardig profiel heeft (op basis van vak, onderwijstype en functie). In een later stadium zullen we de communicatie via deze weg ook zeker aanmoedigen (groepsmailing, forum, zoeken op persoonlijke interesses, gepersonaliseerde kopie van de databank “Mijn KlasCement”,…).

    Om een goed forum te ontwikkelen bekijken we de samenwerking met http://www.lerarenforum.be. Met enkele lerarenopleidingen uit diverse hogescholen overleggen we om een pilootproject te starten waarbij studenten – na kwaliteitscontrole door de docent – afgewerkt materiaal zoals eindwerken, lesvoorbereidingen en ideeën, … aanbieden via KC, zodat het niet ergens onder ‘t stof belandt, maar wel als leerstof kan worden gebruikt door de leerkrachten.

    Dit zijn momenteel enkele manieren waarop KlasCement ook haar steentje wil bijdragen aan het ondersteunen en opbouwen van relaties tussen mensen. Virtueel, maar dat mag ook resulteren in reële ontmoetingen (bvb. in de Vooruit bij een Guinness ;-)

  3. Jelle

    Voila, hier ben ik dan :)

    Leuke bedenking. Eerst even opmerken dat op Studyplanet (onze ELO) wel kan gezien worden wie online is, klik op de naam en je kan die persoon een berichtje sturen. Chatten is het niet, maar het contact is wel al iets closer.

    Tweede punt waarmee wij bezig zijn: de multimediatheek. Daarin is o.a. via de RSS-reader edublogs geïntegreerd en ook het lerarenforum.be heeft er zijn plaatsje. Leerkrachten die hun praatje willen maken, kunnen dus via Studyplanet op edublogs.be of lerarenforum.be hun ei kwijt.

    Verder stel ik mij de vraag of zoiets wel de taak van een ELO is. Mensen dichter bij elkaar brengen, ok, maar mensen een ‘oude markt’-gevoel geven? Laat dat maar aan de realiteit over… daar heb je m.i. het virtuele niet voor nodig.

    Jelle

  4. Wilfred Rubens

    Erg herkenbaar. Ik hoor en lees -gelukkig- steeds vaker dergelijke kritiek. Een mogelijke reden is dat beslissers en beïnvloeders binnen onderwijsorganisaties eenzijdig gefocussed zijn op beheersing (van informatie, van kosten, leerprocessen, enzovoorts). Zie ook mijn bericht over ICT die betekenisvol moet zijn.

  5. inter-net-viewer.nl  » Blog Archive   » Sociale leeromgevingen

    [...] een sociaal proces – waarom reflecteren onze digitale leeromgevingen dit niet? Dat vraagt Maarten Cannaerts zich af en met hem Wilfred Rubens. Het zal lezers van deze weblog niet verwonderen dat ik me graag [...]

  6. Maarten Cannaerts

    Hmm… eerste conclusie: de ‘kleinere’ digitale leeromgevingen of samenwerkingsomgevingen (studyplanet, klascement…) lijken dus sneller op de kar te springen dan de grotere (WebCT – Blackboard – Claroline…). Misschien wel evident: een internet-startupbedrijfje als flickr reageert ook sneller dan Agfa-Gevaert op nieuwe evoluties.
    Petje af dus voor de innovators -> ik wens ze alvast veel plezier, uitdaging en vooral goeie softwareontwikkelingen toe.

    Jelle: je schrijft ‘zijn zulke zaken wel de taak van een ELO?” -> moeten studenten niet eerder reeel leren samenwerken in plaats van virtueel?
    Ik ben niet helemaal akkoord: dezelfde bedenking gaat voor shoppen, foto’s kijken, aan hobbyclubs deelnemen… Het internet faciliteert nu eenmaal veel van onze dagelijkse standaard activiteiten, het is gek dat dit voor onderwijs nog zo weinig gebeurt.

    Bedankt voor jullie feedback!

  7. Jelle

    hm… ik vrees dat als wij in ons platform ook edutainment zouden aanbieden, directies van potentiële ‘klanten’ afgeschrikt zouden worden.

    Kan jij eens een aantal concrete voorbeelden geven van sociale tools die jij graag in een ELO zou ingebouwd zien?

  8. Jelle

    waar woon jij? ik spring in mijn auto :)

  9. Tom Wambeke

    ‘Creatief inspelen op’ is inderdaad een belangrijke boodschap. De grote educatieve ICT-reuzen (zoals Blackboard) moeten nog veel leren om hun User-ID af te stemmen op de hedendaagse ID (identiteit) van de studenten waar veel van de door Maarten aangehaalde social software tools reeds verregaand geïntegreerd zijn. Mijn on-line spreekuren verlopen nog altijd vlotter met Skype en Msn messenger dan met de opties die ik krijg binnen Blackboard.
    De strakke structuur en de leerkrachtgecentreerdheid van vele leeromgevingen binnen het Hoger Onderwijs zijn inderdaad belangrijk werkpunten. Maar zoals velen het aanhalen “the limits of Blackboard, WebCT, etc.. are not the limits of our world”. Creatieve laagdrempelige oplossingen die sociale interactie en communicatie (want daar draait het om) stimuleren vinden stap per stap wel hun weg in het onderwijslandschap.

    De ganse discussie reëel versus virtueel zet ik momenteel eventjes opzij. Heel veel van mijn studenten ken ik (omwille van afstandsonderwijs) hoofdzakelijk virtueel. Tot op heden heeft dit de kwaliteit van het onderwijs in het jaar dat ik coördineer niet veel schade aangebracht. Variatie is wezenlijk voor goed onderwijs en binnen een digitale leeromgeving zijn er even veel mogelijkheden dan binnen een traditionele leeromgeving. De principes blijven dezelfde, de docent moet motiveren en inspireren en aanzetten tot interactie. Iets dat binnen het Elise-netwerk als volgt werd omschreven: “dat is waar het op aankomt, veel vragen oproepen, een stuk taakspanning inbouwen, mensen motiveren zelf verder op zoek te gaan”. De ‘e’ van e-leren mag gerust geschrapt worden zoals eerder aangehaald op dit forum.

    Zelfs medeschrijvers op Edublogs zoals Maarten heb ik al meer virtueel ontmoet dan reëel en daarom zijn de discussies niet minder diep of minder echt geweest, integendeel. À propos, Maarten, om toch nog even de reële daad bij het virtuele woord te voegen, moeten we alle reeds aangehaalde ideeën eens op een rijtje zetten in Finland (www.eden-online.org) .

  10. Geert

    “ik ben alleen niet zo zeker of ons onderwijs hier klaar voor is…”

    Dat geldt, denk ik, voor zowat alle aangekondigde vernieuwingen/innovaties van de afgelopen 20 jaar… :-)

    Waw, Maarten, indrukwekkende reeks functionaliteiten waar je aan denkt. Het lijkt wel of hier een “ideale” ELO in de maak is. Ik wil nog een paar aanvullingen formuleren (ook uit de losse pols)

    1. Wat ik *errug* belangrijk vind in wat je opsomt, is de mogelijkheid tot informeel leren: misschien is de aanleiding om te chatten Temptation Island, maar gaat het op het einde over de toets van morgen. Interessante gedachte, temeer omdat dergelijke vorm van leren inderdaad te weinig gereflecteerd wordt in de bestaande ELO’s.

    2. Iemand ooit gehoord van “serendipitous learning”? Lijkt me interessant om ook daar ruimte voor te hebben, en we zitten in de goeie richting wanneer alle participanten aan het leerproces b.v. elkaar kunnen aanvullen, annoteren, beoordelen. Op die manier kan je plots tot een nieuw inzicht komen dat jou en de andere participanten tot een hoger niveau tilt. Het is dan dat we sprongen kunnen maken in het leerproces.

    3. Je haalt terecht een content-probleem aan. Wie gaat die informatie-stroom beheersbaar houden? Wie gaat de informatie screenen?
    De vraag kan ook zijn: moet die stroom wel beheersbaar zijn? Moet de info überhaupt gescreend worden? Of gaan de gebruikers dat zelf wel doen (zie het succes van b.v. Wikipedia).

    Enfin, voorlopig meer vragen dan antwoorden, maar dat maakt een leerproces natuurlijk zo spannend.

  11. Smetty

    Boodschap begrepen Maarten: ik moet dringend een geek dinner organiseren. :-)

    Het andere dinner. Wat die deelnemers betreft, het zijn er 183 en “With the party aleady getting so large, it will be a buffet.”

  12. Maarten Cannaerts

    Toevallig deze week in de surf nieuwsbrief: link naar bijdrage over sociale bookmark tools voor het hoger onderwijs. Een aanrader! (en ook voor docenten die niet weten over wat het gaat maar wel meer willen leren) :

    http://e-learning.surf.nl/e-learning/artikelen/2930

  13. Geert

    Links serendipitous learning – om ergens te starten:

    artikel in elearningpost
    Inspirerend is ook dit artikel

  14. Dirk

    Ik schud meewarig mijn grijze haren/baard als ik zie hoe ver jullie vooruit lopen op een peloton van leerkrachten die met veel moeite de eenvoudigste leeromgeving binnentreden.
    Dream on, folks!

  15. Jan Schuer

    Een zeer interessante thinktank is dat hier! Al moet ik wel opmerken dat een groot aantal van de “dream-requests” niet altijd door iedereen gewenst zullen zijn. De beste ELO zal deze zijn die deze toeters en bellen bevat, maar aan de school/gebruiker de kans geeft om deze opties wel of niet te gebruiken. (Liefst dan zonder zelf in broncode moeten gaan te zoeken en te tweaken, maar door gewoonweg een vinkje af te vinken.)

    Na 7 jaar ervaring met het werken en ontwikkelen van elo’s (Smartschool) zie je pas hoe cruciaal dit is en welke GROTE (ja in hoofdletters!) verschillen er zich bevinden tussen de Vlaamse scholen. Op dit moment bestaan er hogescholen, lerarenopleidingen waar nog steeds 10% van de medewerkers niet deftig kan mailen, copy/pasten, zijn/haar wachtwoord dagelijks vergeet, …
    De kloof tussen de “have’s en de have not’s” zal weldra niet meer bepaald worden door de financiële thuissituatie (een laptop voor 599 EUR in Mediamarkt!), maar door andere factoren: houding tov levenslang leren, ict-minded, visie in de school, …

    Er bestaan zogenaamde concentratiescholen met meer dan 70% jongeren van vreemde afkomst waar dat het de ict-integratie perfect loopt: blogs, digicams, elo’s, … Helaas kom ik ook nog veel “traditionele” scholen tegen waar men ICT automatisch koppelt aan hobby, vrije tijd, of “minder serieuze vakken” … helaas …

    Elke directeur zou volgende als doel moeten hebben: De ICT-trein op gang brengen in de school en proberen om alle wagonnetjes in beweging te krijgen. Als het derde wagonnetje afhaakt, haken ook het vierde en het vijfde en het … af! Dat is de kunst! En zijn taak zal hoofdzakelijk inspirator en motivator zijn!

  16. Jelle D'Hulster

    Ik moet Jan gelijk geven, door het werken aan en rond de elo Studyplanet (voila, hier is mijn portie spam :) ) kwam ik tot dezelfde vaststellingen.

    Al wil ik bij zijn laatste alinea toch een kanttekening maken. Het eerste doel die de directie voor ogen zou moeten houden is zelf de nodige “skills” opdoen om zelf locomotief te kunnen zijn. Laat het locomotiefwerk niet over aan de ICT-coördinator alleen. Teveel directies gebruiken zelf de ELO van hun eigen school niet of veel te weinig. En dan wordt de trein stuurloos…

  17. Jelle D'Hulster

    of nog erger… wordt de trein in de verkeerde richting gestuurd…

  18. Edublogs.be » Populaire webapps als bouwstenen van een leeromgeving, een introductieblogje

    [...] e leerplatform op zijn minst al ver genoeg om een aantal items in Maarten Cannaert’s verlanglijstje mee af te vinken. Een concept waar natuurlijk heel wat tegen in te brengen is: moeilijk te [...]

  19. Fred Truyen

    Ik denk dat Maarten terecht een onomkeerbare evolutie aanstipt: klassieke leerplatformen hanteren een informatiedistributie-model: het gaat in de eerste plaats om kanalen waarmee je informatie verdeelt naar de juiste doelgroep.

    In een tweede faze zagen we sterk een evolutie naar het maken van sociale afspraken, protocol zeg maar. op toledo zien we een enorme toename van announcments om tot duidelijke afspraken met studenten te komen.

    Het leidt geen twijfel dat dit in een derde faze uitmondt in systemen die deze sociaal mediërende rol in twee richtingen vervullen.

    Alleen mis ik wat diepte over wat die “sociale relaties” allemaal wel zijn? Ik heb de indruk dat men sociale interactie verwart of verengt tot “hallo zeggen”. Sociale interactie is niet alleen vanalle ervaringen delen: het is ook verantwoordelijkheid nemen, afspraken maken en naleven, contracten sluiten, gedrag beïnvoeden, handelingen afdwingen.

    Zeker de educatieve context is bijzonder rijk aan een hele schakering van sociaal interageren.

    Dat grote legacy leerplatformen niet zomaar in de “vrijheid-blijheid” wereld van de weblogs duiken heeft dan ook hiermee te maken, dat zij vaak vooral de – toch niet onbelangrijke – institutionele kant van de sociale interactie moeten verzorgen. Een examenregeling on-line zetten is niet zomaar iets van wat rondchatten. Het heeft vanalle gevolgen. Ik denk dat we er begrip voor moeten hebben dat er ook mensen zijn die de systemen moeten opzetten die de meer genormeerde kant van de zaak op zich nemen.

    Ik geef je één voorbeeldje: als wij op Toledo zouden beslissen zomaar te tonen wie on-line is, gaan we kwa respect voor de privacy van onze studenten naar de huidige normen over de schreef. Je zal zo’n feature dus maar vinden binnen Toledo en andere institutionele systemen als er voldoende consensus is gegroeid, ook bij de minder enthousiaste cyberlingen.

    Stof voor discussie op het blogdinner!

  20. Wouter Vanden Hove

    Ik ben in zeer grote mate akkoord met de kritiek op traditionele ELO’s.
    Vorig jaar heb ik een eindwerk gemaakt over een meer “student-driven approach”.
    Titel: “ACES, Advanced Collaborative E-learning Spaces”.
    De resulterende website en thesis-tekst zijn te vinden op :
    http://kim.opencursus.org
    http://kim.opencursus.org/kim/Members/wouter/thesis_kim.pdf/file_view (5.3MB)

    Vragen en feedback zijn altijd welkom.
    Wouter

  21. Jelle D'Hulster

    In Studyplanet kan je wel zien wie online is. Privacy? Wie dat wil kan zichzelf onzichtbaar maken… Dergelijke problemen zijn technisch toch makkelijk op te lossen?

    “Sociale interactie is niet alleen vanalle ervaringen delen: het is ook verantwoordelijkheid nemen, afspraken maken en naleven, contracten sluiten, gedrag beïnvoeden, handelingen afdwingen” => Daar haal je dus heel interessante dingen aan!

  22. koen

    Toch wordt er bij het maken van ELO’s wel gedacht aan het sociale. Misschien loopt het grotendeels ook fout bij de manier waarop elo’s gebruikt worden (dikwijls blijft het bij het aanbieden van bronnen). Lees er deze tekst maar eens op na, die als leidraad gebruikt wordt bij de ontwikkeling van Moodle
    http://moodle.org/mod/resource/view.php?id=3849&lang=nl

  23. Jean-Marie Maes

    Even meegeven dat op de Dokeos-installatie van Hogeschool Gent zichtbaar is wie on line is (dat zit standaard in Dokeos 1.6); verder hebben we RSS-functionaliteit ingebouwd, zodat een gebruiker niet meer hoeft in te loggen om te weten te komen dat er iets nieuws in Dokeos is geplaatst. Je krijgt het gewoon te zien in je RSS-lezer (bvb. Bloglines). Heel binnenkort activeren we ook nog wiki-functionaliteit zowel op cursus- als op groepsniveau. We hopen dat de wiki zal worden ingezet in allerlei studentenprojecten waarin studenten intensief moeten samenwerken.

Leave a Reply

Hou me op de hoogte van nieuwe reacties via e-mail. Je kan deze ook volgen zonder zelf een comment toe te voegen.