Hindernissen, struikelblokken en voorwaarden voor ICT in de lessen

Lees wat voorafging, van onder naar boven

1. Verandering is een deur die je van binnen opendoet.
Je moet als leerkracht in eerste instantie overtuigd zijn dat ICT een toegevoegde waarde geeft aan je lesgeven. Je mag nog zoveel techniekjes aangeleerd hebben, je mag zoveel cursussen gevolgd hebben, als je niet stellig overtuigd bent van de meerwaarde van ICT, dan had je beter een cursus breien gevolgd – wat nu echt ‘in’ is en in ieder geval een sociale meerwaarde blijkt te creëren.

Net zoals je leerlingen met veel gemak de top-dertig uit hun hoofd kennen, maar moeite hebben om tien Franse woorden te memoriseren (overdrijf ik?), net zo min zul je zonder fond alleen bij de oppervlakte blijven, en geforceerd overkomen. Onze hersenen hebben kennelijk de neiging beter te onthouden wat we met liefde en interesse en plezier leren, dan wat we geforceerd geserveerd krijgen. Soms kan een boterham gehakt me betere smaken dan een verplicht etentje op een feest van 50-jarigen bij voorbeeld, hoe gezond ook van samenstelling – en ik heb het nog niet over het aanwezige publiek.
Ik heb in de loop van de voorbije jaren een hoop kennis opgedaan van ICT, die vermoedelijk kwalitatief hoogstaander is dan wat ik in het middelbaar toegediend gekregen heb van een hele resem heel serieuze vakken. Ik heb van sommige leerkrachten meer onthouden dan van anderen, wat niet meteen aan hun mooie bordschrift lag, en ook niet aan hun frisse verschijning, maar aan de gloed en het enthousiasme waarmee ze de zaken aanbrachten.

Ik wil maar zeggen, als je als leerkracht niet gelooft in het gebruik van de computer in de lessen, begin er gewoon niet aan. Je moet immers weten dat je als volwassene al een inhaalbeweging moet doen om op het niveau van de leerling te staan.

Ik hoorde van iemand die een zoontje van anderhalf heeft, dat hij al bezig is met de eerste stappen van het gebruik van een toetsenbord en een muis, speels, ongedwongen, vooral met veel trial en nog meer error – dat wel. Maar anderzijds zie ik nog voor mijn ogen cursisten die letterlijk de muis op het scherm bewegen in de overtuiging dat dit de goeie methode is.
Je dient dus als leerkracht een achterstand in te halen, nog vooraleer je begonnen bent. Ben je echt niet gewonnen voor ICT, probeer je ‘onkunde’ op te vangen door het gebruik van een video, een DVD, een overheadprojector, een diareeks. Liever als ouderwets versleten worden door de leerlingen (en leerkrachten) dan door te gaan als een klungelaar-eerste-klasse.
Ik kan het nog anders stellen: als ICT botst met je persoonlijkheid, met een goed gevoel als leerkracht en als mens (is dit een contaminatie?), forceer je niet, bedenk andere didactische middelen die een evenwaardige input hebben in het leerproces.

‘Verandering is een deur die je van binnen opendoet’ is een spreuk die ik van Mark Eyskens als leidraad voor ogen hou – de professor heeft ook minder gelukkige uitspraken gedaan, maar het is hem vergeven.

Ik herinner me nog levendig – en ik zie het nog op de rechter bovenkant van het bord staan – de spreuk die ik al vanaf het middelbaar meedraag als een maliënkolder, een beschermlaag van te grote verwachtingen in het overbrengen van leerstof, van mijn ex-leraar Nederlands-Duits Edmond Ottevaere: ‘Je kunt een paard bij de bron brengen, maar je kunt het niet doen drinken’. De omstandigheden waarop hij die spreuk op het bord aanbracht, zijn me ontgaan – negatieve ervaringen verdrukt men, dat is maar al te duidelijk – maar het komt op hetzelfde neer: leren is veranderen, dit is zelfs met hersenscans te bewijzen: blijvende herinneringen vormen nieuwe elektronische verbindingen.

Auteur: Dirk Rommens

(Moen, 19 januari 1949) Tot 2004 leraar Nederlands-Engels aan het Spes Nostra Instituut in Kuurne. Vanaf 1 september 2004: Halftijdse detachering Departement Onderwijs voor KlasCement. Halftijds ICT-coördinator (didactiek) Scholengemeenschap O.L.V. Groeninge. Website: http://www.dirk-rommens.be Blogs en artikels in COS, VONK, KlasCement.

8 gedachten over “Hindernissen, struikelblokken en voorwaarden voor ICT in de lessen”

  1. Wow Dirk, dit is een erg mooie tekst. Ideaal om te gebruiken voor mijn vak “ICT in de lerarenopleiding”. Benieuwd wat er nog gaat komen…

  2. Hoi Dirk,

    Mooi geschreven! Ik ga grotendeels akkoord met wat je beweert, maar vind je uitspraak toch wel gevaarlijk:

    “Ik kan het nog anders stellen: als ICT botst met je persoonlijkheid, met een goed gevoel als leerkracht en als mens (is dit een contaminatie?), forceer je niet, bedenk andere didactische middelen die een evenwaardige input hebben in het leerproces.”

    Je hebt uiteraard gelijk dat het echt wel klungelen wordt wanneer je je niet helemaal goed voelt bij de technologie, maar anderzijds kan je moeilijk zeggen ‘het internet ga ik even overslaan – dit interesseert me niet geweldig’…

    Net zoals studenten het niet meer appreciëren om gestencilde kopies te krijgen in plaats van een nette getypte cursus, zo vrees ik dat we het als instelling niet kunnen maken om ‘even te blijven stilstaan’…

    Ik begrijp je stelling perfect, hoor: ik zie ook dagelijks personen van wie ik denk ‘ai – als dat maar goed zal lopen in zijn les/vergadering/presentatie met die beperkte computerkennis’, maar ik denk dan eerder dat we moeten werken aan opleiding/ bijscholing/ e-tijd_voor_e-leren, niet?

    Groeten,
    Maarten

  3. PS: Cindy: kunnen de comments niet mee gesyndiceerd worden? Ik mis een aantal replies omdat ik niet telkens terug de comments bij oude posten ga doornemen (zo blijkt nu).

  4. @Maarten: dat zijn ze al vanaf dag één. Ik zou anders nooit mijn 4 blogs kunnen volgen. 🙂

    Kijk maar rechts onderaan. Er staat RSS 2.0 en Comments RSS. Zit standaard bij alle WordPress templates.

  5. Eén van de basisvoorwaarden om ICT te kunnen integreren in je lessen is wel dat je zelf voldoende competent bent op PC. Net zoals onze klassen heterogeen zijn, is ook het veld van leerkrachten zeer heterogeen wat competentie betreft.
    Een van mijn collega’s ziet echt de meerwaarde van ICT in heel wat lessen maar past het niet toe omdat ze zelf niet competent is op PC. Thuis, zonder pottenkijkers, maakt ze haar werkblaadjes. In de klas komt de pc niet aan omdat ze zich zeer onzeker voelt.

    Hoe word je dan competent? Er is slechts één antwoord: voor de meeste mensen is de competentie recht evenredig met de tijd die je in de PC steekt (zelfstandig of via cursussen). Ikzelf ben al jaren verwoed met de pc bezig. Als echte autodidact wil ik de uren niet tellen, veel te veel, die ik, vaak tot ongenoegen van mijn gezin, achter de pc doorbracht/doorbreng…
    Vroeger deed ik gedurende die tijd andere dingen (houtbewerking, wat meer sporten etc.)
    Het onderwijs is bijna volledig aan ’t vervrouwelijken. Ondanks de ‘moderne tijden’ van tweewerkers in een gezin en de vele één-ouder-gezinnen merk je dat de gezinsbeslommeringen toch nog vaak ten laste van de vrouw vallen. Ze beschikken over minder tijd. Het gezin eist hen meer op.
    In mijn persoonlijke situatie (mijn vrouw geeft les in het secundair) zie ik ditzelfde ook, alhoewel ik ook regelmatig kook, poets, tuinier, opruim… Toch heeft een vrouw meer bezigheid (van nature uit denk ik) in het gezinsleven. Spendeert ze meer en meer tijd aan de PC is dit misschien ten koste van…
    Er zijn, vooral biij de jongeren, ook heel wat vrouwen die zeer competent zijn op pc. Ik volg momenteel een cursus serverbeheer: 15 mannen en 1 vrouw. Deze verhouding klopt heel vaak wanneer het over zulke technische cursussen gaat. Wanneer het meer pedag.-didactische cursussen betreft duiken stilaan meer en meer vrouwen op. Het tij keert????
    Een pc is een stuk techniek, net zoals de video op school. Wanneer die moet ingesteld worden wordt er meestal ‘de meester’ bijgeroepen. Waarom? 🙂

  6. Lucien, ik denk dat je hier verkeerd bezig bent.
    Waarom moet een leerkracht nog eerst alles leren over de “PC”, moeten ze nog Windows leren, moeten ze weten welke kaarten er in een PC zitten?
    Er kan veel gebeuren met je “PC” Crashen, blue screens enz.
    Zou het niet beter zijn dat de machine de mens dient en dat je je niet moet afvragen “hoe dit werkt” of hij het de volgende keer wel zou doen? Dan kan je je volledig richten op je werk. Een computersysteem zonder problemen met 0 % instap en dat steeds werkt, bestaat hoor. Ik werk er al van 1976 mee, zonder één virus, zonder één crash, zonder één blue screen. Alles doet het, ik kan het zelf vragen met spraakherkenning, werk in netwerken zonder problemen en je het kan ook PC bestanden lezen… Welk? Een Apple natuurlijk. maar dat wist je al niet…???
    Serverbeheer, een cursus???? Standaard in elke Apple computer. Ik zet 500 Apple systemen op in een halve dag. PC’s met Windows een weekje of iets meer???

  7. Jammer dat die appeltjes van jou zo duur zijn… De grootste rem op al mijn creativiteit qua ICT-integratie is momenteel de financiële armoede in de scholen waar ik werk. Soms ben je er een beetje down door. Uren pruts je aan oude machines, telkens weer moet je ingrijpen wanneer die dingen weer tekort schieten, het niet meer aankunnen. Ter illustratie: het digitaal fototoestel is stuk en het is te duur om gemaakt te worden… dus gebruikt de school het mijne dan maar (zo kan ik toch nog wat afbeeldingen op de site plaatsen en kunnen de ouders toch nog meegenieten…
    Een schooljaar gaat zo snel, die pc’s verouderen nog sneller dan ik 🙂 Ik durf bijna geen visie te ontwikkelen op lange termijn omwille van het grote vraagteken: zullen er nog bruikbare pc’s zijn waar ik werk?
    Toch put ik mijn kracht uit de kleine resultaten die met beperkte middelen bereikt worden, uit de momenten die ik zie dat een collega op school gemotiveerd met die dingen bezig is in dienst van goed onderwijs zoals ik het hem ooit heb voorgedaan.
    Een leerkracht hoeft geen hardwarespecialist te zijn. Maar een zeker minimum aan kennis is toch wel nodig: dan hoef ik niet meer te zoeken waar ze dat bestand hebben weggeschreven, hoef ik dat verslagje niet meer zelf te typen omdat ik het via mail of diskette kan krijgen.
    Een volgende voorbeeld spreekt voor zichzelf:
    vorige maand werkten we van kleinste kleuterklas tot zesde leerjaar aan eenzelfde wo-thema “van gebarentaal tot internet”. Tijdens een personeelsvergadering gaf ik uitleg over hetgeen we wilden verwezenlijken: een website, speciaal gewijd aan dit thema (www.vangebarentaaltotinternet.tk) . Ik riep alle collega’s op om deze site te vullen met dingen die gedurende deze twee weken plaatsvonden in hun klas. Daarvoor stelde ik een site ter beschikking die je vanaf elke pc met internetverbinding kan aanpassen, aanvullen (www.everyoneweb.be) Het kon dus van thuis of vanaf de klaspc of personeelspc. In mijn achterhoofd dacht ik natuurlijk ook aan de eventuele competenties bij de collega’s. Wie zich onzeker voelde kon altijd op mij beroep doen, eender wat de vraag zou zijn. Ik durf in de leerkrachtengroep gerust zeggen dat we maar al te goed beseffen dat niet iedereen even ver staat op de pc. Wij maken daar op deze school geen geheim van.
    Resultaat van dit alles kan je dus bekijken op …..tk (bovenstaande URL)Bij de kleuters zal je jammer genoeg niets ontdekken. Het staat nog altijd bij mij op de pc. Ik ontving het via mail van de secretaresse die het van een hulpje in de kleuterklas had gekregen. Het bestond uit een briefje met een 10-tal zinnen in een stijl die door een kind van 10 jaar kon geschreven zijn. Dat was het relaas van twee weken werken in een thema. De helft van dat briefje was wat algemene blabla en de rest had ook niet veel betekenis.
    Ik ben er enkele dagen niet goed van geweest maar heb mij er uiteindelijk bij neergelegd en de situatie aanvaard zoals ze was: dit is het ICT-niveau van “onze” kleuterschool.
    Ik heb mij wel voorgenomen om er aan te werken. Dit kunnen we zo niet laten.
    De juf van de laatste kleuterklas beweert dat ze “gek” wordt van die pc in haar klas. Het jaagt haar helemaal op. Nee, ze wil er niet aan beginnen, ze zit dat niet zitten en wil er ook geen tijd insteken. En toch hebben die kleutertjes die pc-gewenning nodig anders is de kloof naar het eerste nog groter (die juf met haar hoekenwerk met drie pc’s in haar klas). Zo creëren we een nieuwe drempel waar dan zeker weer drempelwerking voor georganiseerd moet worden -;)
    Je kan zo nog uren verdergaan met al die verhalen van elke dag.
    Gelukkig tank ik regelmatig bij en leer je in de loop der jaren de dingen wat relativeren. Gelukkig heb ik nog geen last van een blue screen!
    Ave!

  8. ‘Je kunt een paard bij de bron brengen, maar je kunt het niet doen drinken’.
    Wij brengen dagelijks paarden (collega’s en leerlingen) bij de een of andere bron. En inderdaad: drinken zullen ze zelf moeten doen. Maar bedenk wel: er zijn nog andere dingen in het leven om te drinken dan water. Of ook: zorg dat ze er naar dorsten…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.